1) Giới thiệu tổng quan

Mô tả ngắn gọn. Chiết xuất kiwi (thường từ A. chinensis – vàng và A. deliciosa – xanh) giàu vitamin C, polyphenol (flavonoid, proanthocyanidin), carotenoid, đường đa và khoáng, kèm enzyme đặc trưng actinidin. Hỗn hợp này mang lại tác dụng chống oxy hóa – làm dịu – hỗ trợ đều màu – tẩy sừng enzyme dịu.
Nguồn gốc. Nguyên liệu lấy từ thịt/quả, vỏ (pericarp), hạt, đôi khi tận dụng phụ phẩm; quy trình thường là chiết nước/ethanol hoặc chuẩn hoá polyphenol/vitamin C cho mục tiêu mỹ phẩm.

2) Cấu trúc hoá học & đặc tính sinh học

• Vitamin C (ascorbic acid): nhóm enediol cho khả năng khử mạnh, tái sinh các chất chống oxy hoá khác.

• Polyphenol: catechin/epicatechin, proanthocyanidin (PAs), quercetin… có cấu trúc nhiều vòng phenolic → quét ROS, chelating kim loại, bảo vệ lipid-màng.

• PAs từ pericarp thể hiện ức chế tyrosinase kiểu hỗn hợp phụ thuộc độ polymer hoá (mDP), gợi ý vai trò hỗ trợ làm đều màu.

• Actinidin (cysteine protease): phân giải protein sừng → làm mềm lớp sừng và tiềm năng điều hoà viêm qua các trục tín hiệu (NF-κB/MAPK) được nêu trong tổng quan gần đây.

3) Ứng dụng trong y học

• Chống viêm – điều biến miễn dịch (tiền lâm sàng/đánh giá tổng quan): chiết xuất kiwi và các phân đoạn bioactive có thể giảm cytokine tiền viêm (TNF-α/IL-6), bảo vệ mô trước stress oxy hoá.

• Chống oxy hoá hệ thống: nhiều nghiên cứu cho thấy polyphenol/ascorbate của kiwi giảm peroxid hoá lipid, hỗ trợ bảo toàn enzyme chống oxy hoá nội sinh.

• Ứng dụng enzyme: actinidin đang được khảo sát tạo peptide chức năng có hoạt tính chống oxy hoá/kháng lão hoá.

4) Ứng dụng trong mỹ phẩm

• Tẩy da chết enzyme dịu nhờ actinidin, phù hợp da nhạy cảm hơn so với AHA cao.

• Chống oxy hoá – anti-pollution: nền polyphenol + vitamin C giúp trung hoà ROS, giảm stress do UV/ô nhiễm; dùng tốt trong toner/serum/gel mask.

• Hỗ trợ làm đều màu: nhờ ức chế tyrosinase từ PAs (pericarp), nhưng vai trò nên xem là bổ trợ; không thay thế tác nhân làm sáng đặc hiệu (niacinamide, ascorbate dẫn xuất ổn định, arbutin…).

5) Hiệu quả vượt trội & giá trị ứng dụng

• Điểm mạnh: “bộ ba” vitamin C + polyphenol + enzyme → chống oxy hoá đa đích kèm làm mịn tức thì (enzyme), cảm quan mát; dễ phối HA/glycerin/vitamin E.

• So sánh nhanh: so với papain/bromelain (đu đủ/dứa), actinidin cho hiệu ứng tẩy sừng dịu tương tự; so với chiết xuất nho (OPCs), kiwi trội hơn ở vitamin C tự nhiên, trong khi OPCs mạnh ở ổn định chống oxy hoá dài hạn.

• Giá trị: thích hợp làm “lá chắn nền + mịn bề mặt” trong routine chống oxy hoá & phục hồi sau nắng.

6) Các nghiên cứu lâm sàng & khoa học (tóm tắt + URL + tên tác giả)

• Tổng quan hoá học – hoạt tính (2019): kiwi là nguồn polyphenol, vitamin C; trình bày nhiều hoạt tính sinh học liên quan sức khoẻ/da. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6833939/ — He.

• PAs từ vỏ kiwi ức chế tyrosinase (in vitro, 2014): ức chế kiểu hỗn hợp, hiệu lực tăng theo mDP. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24939165/ — Chai; bản ACS: https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf501009v — Chai.

• Polyphenol vỏ/thịt kiwi (2019): khác biệt thành phần & hoạt tính chống oxy hoá/kháng khuẩn/kháng增 sinh. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6495110/ — Alim; thêm: https://foodandnutritionresearch.net/index.php/fnr/article/view/1577 — Alim.

• Glycation/AGEs & chống lão hoá (2011): chiết xuất A. chinensis ức chế glycation và oxy hoá liên quan lão hoá da. URL: https://applbiolchem.springeropen.com/counter/pdf/10.3839/jksabc.2011.071.pdf — Lee.

• Dinh dưỡng & sức khoẻ (2018, review): tổng quan giá trị dinh dưỡng kiwifruit, nhấn mạnh vitamin C cao & các vi chất. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6267416/ — Richardson.

• Tổng quan 2024–2025 về bioactives kiwi & ứng dụng mỹ phẩm/nutra: nhấn mạnh chiết xuất – phụ phẩm và kĩ thuật chuẩn hoá/công nghệ xanh, cùng tín hiệu chống viêm. URL: https://www.mdpi.com/2076-3417/14/14/5990 — Moysidou; URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11855533/ — Yang.

• Tyrosinase – đa giống kiwi (2024): polyphenol từ nhiều giống ảnh hưởng hoạt tính tyrosinase (nghiên cứu so sánh). URL: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1934578X241267063 — Carroll.

7) Tác dụng phụ & lưu ý khi sử dụng

• An toàn: kiwi extract không nằm trong danh mục hạn chế của EWG; kiwi seed oil có hồ sơ đánh giá của CIR (tham chiếu nhóm nguyên liệu kiwi). Người mẫn cảm latex/phấn hoa có thể cần thận trọng.

• Kích ứng nhẹ (rát/châm chích thoáng qua) có thể gặp nếu hàng rào yếu hoặc khi dùng cùng acid mạnh/retinoid.

• Cách dùng an toàn (mỹ phẩm): 0,5–5% trong toner/essence/serum/gel mask; 1–2 lần/ngày; test điểm trước khi dùng; chống nắng đầy đủ khi đồng thời theo đuổi mục tiêu đều màu.

8) Thương hiệu hoặc sản phẩm tiêu biểu

• The Body Shop – Passionfruit/Strawberry Scrub: dùng kiwi seed như hạt tẩy tế bào, có mặt trong INCI.

• Cơ sở dữ liệu sản phẩm: có nhiều công thức liệt kê Actinidia chinensis fruit/seed extract (tra cứu trên INCIDecoder, SpecialChem).

9) Định hướng phát triển & xu hướng tương lai

• Chuẩn hoá polyphenol/PAs & vitamin C (thiết lập fingerprint + mDP cho PAs) để tăng độ lặp lại và dự đoán hiệu quả làm đều màu.

• Công nghệ chiết “xanh” & tận dụng phụ phẩm (vỏ, hạt) → giảm rác thải, tăng giá trị bền vững; phát triển nanoemulsion/liposome để nâng thấm – giảm kích ứng.

• Khai thác enzyme actinidin: tạo peptide chức năng hoặc peel enzyme kiểm soát; theo dõi thêm dữ liệu lâm sàng.

10) Kết luận

Actinidia chinensis (Kiwi) Extract là hoạt chất hỗ trợ đa năng với “tam trụ” vitamin C + polyphenol + actinidin: chống oxy hoá – hỗ trợ đều màu – tẩy sừng enzyme dịu và làm dịu viêm. Dù còn thiếu thử nghiệm bôi ngoài quy mô lớn, nguyên liệu này rất phù hợp vai trò lá chắn nền/skin-comfort trong hệ công thức chống lão hoá – chống ô nhiễm – phục hồi sau nắng, đặc biệt khi phối hợp cùng tác nhân đặc hiệu (niacinamide, dẫn xuất vitamin C ổn định, arbutin) và chống nắng chuẩn.

11) Nguồn tham khảo (URL + tên tác giả; không ghi tiêu đề)

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6833939/ — He. PMC

2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24939165/ — Chai. PubMed

3. https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf501009v — Chai. ACS Publications

4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6495110/ — Alim. PMC

5. https://foodandnutritionresearch.net/index.php/fnr/article/view/1577 — Alim.