1) Giới thiệu tổng quan

Mô tả ngắn gọn. Sodium bicarbonate là muối vô cơ gồm ion Na⁺ và HCO₃⁻. Ở mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân, nó chủ yếu đóng vai trò chất đệm pH (buffering), chất khử mùi (deodorant), chất mài mòn rất nhẹ (abrasive) trong chăm sóc răng miệng, và phụ gia làm sạch. Trong dược học, NaHCO₃ là thuốc kháng acid đường uống và chất kiềm hoá toàn thân trong các chỉ định chọn lọc.

Nguồn gốc. Tồn tại tự nhiên dưới dạng khoáng nahcolite; thương mại thu được bằng các quy trình hoá học/công nghiệp (ví dụ từ natri cacbonat, CO₂ và nước), sau đó chuẩn hoá theo dược điển/quy chuẩn.

---

2) Cấu trúc hóa học & đặc tính sinh học

Cấu trúc – tính chất. Công thức NaHCO₃; tan trong nước, cho dung dịch có pH kiềm nhẹ (~8–9). Trong nước, cân bằng giữa HCO₃⁻/CO₃²⁻/CO₂(aq) tạo hệ đệm giúp ổn định pH. Tính kiềm nhẹ và khả năng đệm là cơ sở cho các ứng dụng trong làm sạch, khử mùi, chăm sóc răng miệng.

Vai trò sinh học. Ion bicarbonat tham gia cân bằng acid–base của cơ thể; khi dùng đường uống, NaHCO₃ trung hoà acid dạ dày, làm tăng pH dịch vị; khi dùng tại chỗ trong miệng, nó tăng pH nước bọt, có thể giảm môi trường thuận lợi cho vi khuẩn acidogenic.

---

3) Ứng dụng trong y học

• Kháng acid đường tiêu hoá (OTC). Là 1 thành phần hoạt tính được quy định trong OTC Monograph Antacid của FDA, với giới hạn liều natri và bicarbonat theo độ tuổi. Chỉ định: ợ nóng, khó tiêu do acid. Cảnh báo: không dùng khi no quá mức; cần hoà tan hoàn toàn trước khi uống.

• Kiềm hoá hệ thống trong chỉ định chọn lọc. Dùng trong một số tình huống lâm sàng (ví dụ nhiễm toan chuyển hoá, bệnh thận mạn – theo phác đồ chuyên khoa). Bằng chứng gần đây tiếp tục đánh giá vai trò của NaHCO₃ ở các quần thể bệnh đặc thù.

---

4) Ứng dụng trong mỹ phẩm

• Chăm sóc răng miệng. Là mài mòn dịu hỗ trợ loại bỏ mảng bám và có tác dụng đệm/kiềm hoá trong khoang miệng; súc miệng chứa NaHCO₃ làm tăng pH nước bọt và giảm dấu ấn viêm (IL-1β) trong RCT ở nhóm người hút thuốc.

• Khử mùi cơ thể. Thường dùng trong deodorant “không nhôm” để trung hoà acid mùi và giảm sự phát triển của một số vi sinh vật; tuy nhiên hiệu quả phụ thuộc nền công thức và pH bề mặt da (vùng nách ưa hơi acid). (Cần cân đối vì da khoẻ thiên acid; xem thêm mục lưu ý.)

• Sản phẩm làm sạch/da đầu. Vai trò chất đệm và muối vô cơ giúp điều biến khả năng tạo bọt/độ nhớt hệ hoạt chất bề mặt; đôi khi dùng trong “clarifying” (làm sạch tích tụ) ở tóc. (Chức năng INCI được ghi nhận ở các nguồn kỹ thuật/cơ sở dữ liệu thành phần mỹ phẩm.)

---

5) Hiệu quả vượt trội & giá trị sử dụng

So với các muối vô cơ/điện ly khác dùng trong mỹ phẩm:

• Ưu điểm: rẻ, sẵn có, đệm pH hiệu quả, có tác dụng mài mòn dịu trong răng miệng; có hoạt tính kìm nấm in-vitro với một số loài Candida/dermatophytes.

• Hạn chế: tính kiềm có thể đẩy pH da lên → nguy cơ kích ứng/khô trên da nhạy cảm nếu dùng nhiều hoặc lưu trên da lâu; về khử mùi, nhiều bằng chứng hiện đại ủng hộ chiến lược “acidify the axilla” thay vì kiềm hoá kéo dài.

---

6) Các nghiên cứu lâm sàng & khoa học (tóm tắt)

• Tăng pH nước bọt & chống viêm miệng: Nghiên cứu ngẫu nhiên cho thấy nước súc miệng NaHCO₃ tăng pH nước bọt đáng kể và giảm IL-1β ở người hút thuốc. URL: thieme-connect.com/…/10.1055/s-0040-1709896 – Hamza SA.

• NaHCO₃ và pH nước bọt: Nghiên cứu can thiệp cho thấy pH nước bọt tăng rõ rệt sau súc miệng NaHCO₃; CFU giảm nhẹ. URL: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5773983/ – Chandel S.

• Tác dụng kháng nấm in-vitro: NaHCO₃ thể hiện tác dụng kìm nấm trên yeasts/dermatophytes/molds gây bệnh da – gợi ý vai trò hỗ trợ trong sản phẩm vệ sinh/bàn chân. URL: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22991095/ – Letscher-Brü V.

• Tắm bicarbonat & bệnh da khô/viêm da cơ địa: Bài tổng quan lâm sàng gần đây nhắc đến gợi ý lợi ích (giảm viêm/ngứa) nhưng bằng chứng còn hạn chế, cần chuẩn hoá nồng độ–pH. URL: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10801494/ – Pagliaro M; ghi chú quan điểm thực hành từ tổ chức eczema. URL: nationaleczema.org/treatments/bathing/ – National Eczema Association.

• Tổng quan an toàn mỹ phẩm (CIR): Nhóm Sodium Bicarbonate/Sodium Carbonate/Sodium Sesquicarbonate được kết luận an toàn “as currently used in cosmetics”. URL: cir-safety.org/…/RR_Sodium%20Carbonates.pdf – CIR Expert Panel; bản tóm tắt liên quan 2004/2005. URL: cir-safety.org/…/RRSum_SodiumCarbonates_032024.pdf – CIR Expert Panel.

---

7) Tác dụng phụ & lưu ý khi sử dụng

• Da: do pH kiềm, dùng nồng độ cao/lưu trên da lâu có thể khô, kích ứng, rát, đặc biệt ở vùng nách hoặc da nhạy cảm/viêm da hàng rào. Nên dùng nồng độ vừa phải, thời gian tiếp xúc ngắn, ưu tiên sản phẩm rửa trôi.

• Miệng: sản phẩm súc/răng miệng cần cân bằng độ mài mòn và pH; không nuốt dung dịch súc.

• Đường uống (antacid OTC): tuân thủ giới hạn liều và cảnh báo trên nhãn (không dùng khi đang quá no; hoà tan hoàn toàn trước khi uống; lưu ý người bệnh thận/ăn kiêng natri).

---

8) Thương hiệu/sản phẩm ứng dụng hoạt chất

Do là thành phần chức năng, NaHCO₃ ít được quảng bá như “ngôi sao” trong skincare. Bạn có thể gặp:

• Kem đánh răng/súc miệng NaHCO₃ (nhiều nhãn OTC ghi INCI: Sodium Bicarbonate). Các mô tả kỹ thuật ghi nhận tác dụng mài mòn dịu + đệm pH.

• Deodorant không muối nhôm: liệt kê Sodium Bicarbonate trong INCI để trung hoà mùi (tính acid); hiệu quả phụ thuộc công thức & sự dung nạp vùng nách. (Cơ sở: tác dụng đệm/kháng nấm in-vitro; cân nhắc pH da).

---

9) Định hướng phát triển & xu hướng tương lai

• Oral-care dựa trên bằng chứng: tiếp tục tối ưu kích thước hạt/độ mài mòn và pH đệm, kết hợp fluoride/xylitol/enzym để khuếch đại lợi ích.

• Deodorant “dịu da”: kết hợp NaHCO₃ ở tỉ lệ thấp với acid yếu/chiết xuất ức chế sinh mùi để cân bằng pH vùng nách (tránh kiềm hoá kéo dài).

• Chăm sóc da đặc thù: nghiên cứu thêm về nồng độ–thời gian tiếp xúc trong tắm/ngâm bicarbonat cho viêm da cơ địa và bàn chân đái tháo đường/nấm móng – hiện bằng chứng còn hạn chế nhưng có tín hiệu sinh học (pH/kháng nấm).

---

10) Kết luận

Sodium bicarbonate là thành phần đa dụng, chi phí thấp với vai trò mạnh ở dược học (kháng acid) và chăm sóc răng miệng (mài mòn dịu + đệm pH); trong mỹ phẩm khử mùi và sản phẩm rửa, nó trung hoà mùi/điều biến pH nhưng cần thiết kế công thức thận trọng vì da khoẻ thiên acid. Dùng đúng bối cảnh (đặc biệt dạng rửa trôi và oral-care) giúp khai thác lợi ích mà giảm nguy cơ kích ứng.

---

11) Nguồn tham khảo (URL + tên tác giả)

1. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Sodium-Bicarbonate – NCBI (PubChem Authors)

2. https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/omuf/monographs/OTC%20Monograph_M001-Antacid%20Products%20for%20OTC%20Human%20Use%2010.14.2022.pdf – FDA Authors

3. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=79702bcd-65c4-4265-8139-93d93e983e75&type=display – DailyMed (FDA Label Authors)

4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5773983/ – Chandel S

5. https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/pdf/10.1055/s-0040-1709896.pdf – Hamza SA