1) Giới thiệu tổng quan

Mô tả ngắn gọn. Sodium polyacrylate là muối natri của poly(acrylic acid), dạng bột/trắng, có khả năng trương nở – siêu hấp thụ nước (superabsorbent), vừa tăng độ nhớt/ổn định nhũ, vừa tạo màng/giữ ẩm biểu bì trong mỹ phẩm. Ở cấp SAP, nó hấp thụ lượng chất lỏng gấp hàng trăm lần khối lượng và giữ lại dưới áp lực.
Nguồn gốc. Tổng hợp: trùng hợp acid acrylic (hoặc acrylate) có liên kết chéo nhẹ, sau đó trung hòa bằng NaOH để tạo muối natri; mức liên kết chéo quyết định dung lượng hấp thụ và độ bền gel.

2) Cấu trúc hoá học & đặc tính sinh học

Cấu trúc. Khung –[CH₂–CH(COO⁻Na⁺)]– lặp lại; khi tiếp xúc nước, lực đẩy điện tích –COO⁻ làm chuỗi giãn nở mạnh, tạo mạng gel 3D giữ nước/điện giải. Khi liên kết chéo (crosslink), mạng gel bền cơ học, khó hoà tan → đóng vai trò SAP; khi không hoặc rất ít liên kết chéo, polymer hoạt động như chất làm đặc – kiểm soát lưu biến.
Đặc tính nổi bật – vai trò sinh học.

• Siêu hấp thụ – giữ nước (độ trương nở cao, giữ khi có lực nén).

• Lưu biến giả dẻo (shear-thinning): đặc khi nghỉ, lỏng khi bơm/thoa → trải mượt.

• Ổn định nhũ & treo hạt: mạng polyme tăng độ nhớt pha nước, giảm tách lớp, treo pigment/TiO₂/ZnO.

• Tạo màng mỏng – conditioning: củng cố cảm giác “mượt, bóng nhẹ” của bề mặt da/tóc.

3) Ứng dụng trong y học

• Băng gạc vết thương tiết dịch vừa–nhiều: lớp lõi SAP dựa trên sodium polyacrylate hút – khoá exudate, giảm maceration, giảm rò rỉ; bằng chứng lâm sàng mạng (NMA) và các đánh giá gần đây ghi nhận tính hữu ích của superabsorbent dressings trong loét tĩnh mạch chân/loét mạn, đặc biệt khi tiết dịch nhiều.

• Đánh giá lợi ích – nguy cơ sớm: mô hình BHBA cho thấy SWDs (SAP-based) có lợi thế so với “standard of care mix” trong nhóm loét khó lành tiết dịch nhiều.

• Thiết bị cầm máu/đặc dụng: các công trình gần đây khai thác túi SAP-based làm stasis dressing cho xuất huyết nặng (tiền lâm sàng/ứng dụng thử nghiệm).

4) Ứng dụng trong mỹ phẩm

• Chất làm đặc/ổn định nhũ (0,1–1%): tăng độ nhớt pha nước, tạo gel trong sạch, hỗ trợ quick-break khi bôi.

• Tạo màng/skin feel: tăng độ mượt – bóng nhẹ, cải thiện “slip” trong lotion/serum, gel rửa.

• Treo hạt – sunscreen khoáng: giúp phân tán ổn định TiO₂/ZnO, giảm tách lớp.

• Hấp thụ ẩm/dầu nhẹ: ở cấp hạt nhỏ, hỗ trợ mattifying nhất định khi vào nền phấn/primer.

5) Hiệu quả vượt trội (so sánh & giá trị)

• So với Carbomer (PAA liên kết chéo, không muối): sodium polyacrylate ít yêu cầu trung hoà (đã là muối), cho cảm giác “ướt – mướt” hơn; carbomer đạt “snap/đứng form” cao hơn nhưng nhạy điện giải.

• So với Acrylates/C10-30 Alkyl Acrylate Crosspolymer: crosspolymer nhũ hoá O/W & chịu cồn/muối tốt hơn; sodium polyacrylate kinh tế – dễ dùng cho gel nước/lotion phổ thông.

• So với polysaccharide (xanthan/HEC): sodium polyacrylate cho độ trong – độ bóng tốt, độ nhớt/độ “body” ở nồng độ thấp; polysaccharide bền muối hơn và “tự nhiên” hơn về định vị claim.

6) Các nghiên cứu lâm sàng & khoa học (tóm tắt ngắn)

• NMA về băng gạc & tác nhân bôi tại chỗ cho loét tĩnh mạch chân: phân tích mạng chỉ ra xác suất lành hoàn toàn khác nhau giữa các loại gạc; nhóm superabsorbent (SAP) là lựa chọn hợp lý khi exudate nhiều (kết luận phụ thuộc thiết kế từng thử nghiệm).

• Đánh giá lợi-hại SWDs (2023): mô hình hoá cho lợi ích ròng ở loét khó lành tiết dịch vừa–nhiều khi so với hỗn hợp chăm sóc chuẩn.

• Tổng quan SAP (2024): khẳng định Na-polyacrylate là SAP hấp thụ rất cao, điều khiển bởi mức liên kết chéo – nhóm ion hoá; mở hướng biến tính bề mặt/chống khuẩn.

• An toàn mỹ phẩm (CIR, 2018 – Acrylates Copolymers): Sodium Polyacrylate không gây kích ứng trong thử nghiệm chuẩn; panel kết luận an toàn trong thực hành hiện tại.

7) Tác dụng phụ & lưu ý khi sử dụng

• Nguy cơ tiềm ẩn: kích ứng hiếm; nguy cơ khô da cục bộ nếu dùng hàm lượng SAP cao trên vùng rất khô; bột mịn có thể gây khó chịu hô hấp khi hít.

• Chất lượng – tạp: cần kiểm soát kim loại nặng, dung môi tồn dư, monomer tự do theo tiêu chuẩn nhà sản xuất/GMP.

• Hướng dẫn an toàn (công thức):

  • Hydrat hoá đúng cách (rắc vào nước đang khuấy mạnh; có thể premix với glycerin) để tránh “fish-eyes”.

  • Điện giải/cồn: nếu hệ giàu muối/cồn, cân nhắc blending với acrylates crosspolymer hoặc polysaccharide để bền nhớt.

  • pH sử dụng: thường 5,0–7,5; tránh môi trường quá acid/bazơ làm giảm trương nở.

8) Thương hiệu/sản phẩm tiêu biểu

• Dermocosmetics & mass market: nhiều gel/serum/lotion/cleanser của các hãng lớn (La Roche-Posay, CeraVe, The Ordinary, Unilever/L’Oréal/P&G ở các dòng rửa – dưỡng) có Sodium Polyacrylate trong INCI để làm đặc/ổn định/skin-feel.

• Băng gạc SAP (y tế): các dòng superabsorbent dressings (nhiều hãng: BSN, L&R, Hartmann…) sử dụng lõi SAP dựa trên Na-polyacrylate cho vết thương tiết dịch nhiều (kiểm tra IFU của từng sản phẩm).

9) Định hướng phát triển & xu hướng tương lai

• SAP “thông minh”: biến tính kháng khuẩn/kháng enzyme, kiểm soát mùi (ion bạc, PHMB) cho gạc mạn tính.

• Hybrid polymer: phối Na-polyacrylate + acrylates crosspolymer để vừa chịu muối/cồn, vừa nhũ hoá O/W cho sunscreen khoáng/serum khoáng.

• Bền vững & an toàn: tối ưu tỷ lệ liên kết chéo để cân bằng dung lượng hấp thụ – rò rỉ; công bố LCA và giới hạn monomer/kim loại nặng minh bạch hơn theo xu thế ESG.

10) Kết luận

Sodium Polyacrylate là polymer đa dụng – kinh tế – dễ công thức, nổi bật ở siêu hấp thụ, làm đặc/ổn định nhũ và cải thiện cảm giác bề mặt. Bằng chứng từ CIR ủng hộ hồ sơ an toàn trong thực hành mỹ phẩm; ở y học, lõi SAP dựa trên Na-polyacrylate là trụ cột của băng gạc cho vết thương tiết dịch nhiều. Khi được kiểm soát tạp – tối ưu lưu biến, hoạt chất này mang lại giá trị công thức cao cho cả mỹ phẩm lẫn vật liệu chăm sóc vết thương.

---

11) Nguồn tham khảo

(Chỉ URL + tên tác giả/đơn vị; ưu tiên tạp chí/nguồn chuẩn quốc tế)

1. https://incidecoder.com/ingredients/sodium-polyacrylate — INCIDecoder Team

2. https://cir-reports.cir-safety.org/cir-ingredient-status-report/?id=2f8c474e-985d-4629-ab40-1168d3133c1c — Cosmetic Ingredient Review

3. https://www.cir-safety.org/sites/default/files/acryco092018TAR.pdf — Belsito

4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6513558/ — Norman