Lemon Peel Oil Là Hoạt Chất Gì, Công Dụng Trong Dược Mỹ Phẩm

1) Giới thiệu tổng quan

Mô tả ngắn gọn: Lemon Peel Oil là tinh dầu thu từ vỏ quả chanh, có mùi hương tươi mát đặc trưng, giàu monoterpen (đặc biệt là D-limonene) và vết aldehyd citral (neral/geranial). Dầu thường được dùng làm hương liệu, chất khử mùi, hỗ trợ bảo quản nhẹ nhờ đặc tính kháng khuẩn, đồng thời mang lại cảm nhận “sạch – tươi” trong sản phẩm.
Nguồn gốc: Chủ yếu ép lạnh (expressed/cold-pressed) từ vỏ tươi; cũng có chưng cất (distilled). Hai phương pháp này tạo hồ sơ hoá học và nguy cơ quang độc (phototoxicity) khác nhau.

2) Cấu trúc hoá học & đặc tính sinh học

Cấu trúc – thành phần điển hình: Theo ISO 855:2003, Lemon Peel Oil (ép lạnh) chứa D-limonene ~59–80%, β-pinene ~7–16%, γ-terpinene ~6–12%, citral (neral 0,2–1,2%; geranial 0,5–2,0%), cùng các terpene/ester khác ở hàm lượng vết. 
Đặc tính sinh học nổi bật:

• Kháng khuẩn/kháng nấm in-vitro: Ức chế nhiều chủng vi khuẩn và Candida; hoạt tính phụ thuộc giống loài, nguồn gốc và nồng độ.

• Chống oxy hoá & điều biến viêm (tiền lâm sàng): Khác biệt thành phần không bay hơi giữa ép lạnh và chưng cất dẫn đến khác nhau về đáp ứng chống oxy hoá trên mô hình chuột.

3) Ứng dụng trong y học

• Giảm buồn nôn/ói mửa: Thử nghiệm RCT (100 thai phụ) cho thấy hít Lemon Oil làm giảm điểm số buồn nôn/ói mửa trong thai kỳ so với placebo trong 4 ngày đầu can thiệp.

• Giảm lo âu liên quan thi cử: Nghiên cứu RCT ở SV điều dưỡng cho thấy hít Lemon Oil trước kỳ thi giúp giảm điểm lo âu (giảm ~43,3% theo thang STAS/TAS).

4) Ứng dụng trong mỹ phẩm

• Tạo hương & che mùi: Công dụng phổ biến nhất trong kem rửa mặt, gel tắm, dầu gội, dưỡng thể.

• Cảm quan “làm sạch/rục bã nhờn”: Nhờ nồng độ cao monoterpen bay hơi (limonene, β-pinene), cho cảm giác tươi mát, hỗ trợ công thức thanh khiết.

• Hỗ trợ bảo quản nhẹ/kháng khuẩn bổ trợ trong công thức: Có dữ liệu in-vitro nhưng không thay thế chất bảo quản chuẩn.

• Dạng dùng khuyến nghị: Thường rinse-off (sản phẩm rửa trôi). Với leave-on, cần kiểm soát rất thấp để giảm nguy cơ kích ứng/quang độc (xem mục 7). Báo cáo sử dụng trong ngành cho thấy phạm vi tối đa đã ghi nhận đối với lemon peel oil ở mỹ phẩm là ~0,0001–0,5% (leave-on).

5) Hiệu quả vượt trội

• Hương top-note cực tươi, che mùi tốt: So với nhiều tinh dầu khác, Lemon Oil mang lại ấn tượng “sạch – nhanh bốc hơi”, rất phù hợp pha hương lớp đầu trong mỹ phẩm rửa trôi.

• Tuỳ biến an toàn nhờ lựa chọn cách chiết: Chưng cất cho mức furocoumarin cực thấp → gần như không quang độc; ép lạnh cho mùi trọn vẹn hơn nhưng cần giới hạn nồng độ.

6) Các nghiên cứu lâm sàng & khoa học (tóm tắt nhanh)

• Thai kỳ – buồn nôn/ói mửa: RCT 100 bệnh nhân; hít Lemon Oil khi nôn nao → giảm đáng kể điểm PUQE so với giả dược trong 4 ngày (Iran Red Crescent Med J., 2014; e14360).

• Lo âu kỳ thi (SV điều dưỡng): RCT ngẫu nhiên trước-sau; 15 phút hít Lemon Oil → giảm lo âu trạng thái & nhận thức (Explore, 2022).

• Kháng nấm/kháng khuẩn: In-vitro trên Candida albicans và nhiều vi khuẩn; MIC phụ thuộc nồng độ/nguồn EO.

• Chất lượng – tiêu chuẩn hoá: ISO 855 quy định đặc tính vật lý và hồ sơ GC (tỉ lệ các cấu tử chính) cho Lemon Oil ép lạnh.

7) Tác dụng phụ & lưu ý sử dụng

• Quang độc (phototoxicity): Lemon Oil ép lạnh có thể chứa furocoumarin (ví dụ 5-methoxypsoralen/bergapten) → nguy cơ viêm da do ánh sáng UVA khi bôi leave-on rồi phơi nắng. CIR khuyến cáo sản phẩm leave-on (trừ rinse-off) không vượt 0,0015% (15 ppm) 5-MOP; IFRA cũng có tiêu chuẩn riêng cho Lemon oil cold-pressed, đặc biệt khi không biết hàm lượng furocoumarin. Lemon Oil chưng cất hầu như không quang độc do FC giảm mạnh.

• Dị ứng tiếp xúc/nhạy cảm: Limonene và linalool khi oxy hoá tạo hydroperoxide có tính gây mẫn cảm cao; cần chống oxy hoá & đóng gói kín.

• Hướng dẫn an toàn:

  • Ưu tiên dùng trong sản phẩm rửa trôi hoặc dùng Lemon Oil chưng cất cho leave-on.

  • Nếu dùng ép lạnh ở leave-on: công thức phải đảm bảo ≤ giới hạn IFRA/CIR về furocoumarin; bổ sung chống oxy hoá (ví dụ tocopherol), đóng gói chống sáng/khí.

  • Tránh nắng 12–24 giờ sau khi bôi sản phẩm leave-on có Lemon Oil ép lạnh.

  • Thử nghiệm kích ứng trước khi dùng cho da nhạy cảm/viêm da cơ địa.

8) Thương hiệu & sản phẩm tiêu biểu (ví dụ)

• Burt’s Bees – Lemon Butter Cuticle Cream (leave-on vùng móng; chứa Citrus Limon (Lemon) Peel Oil).

• The Body Shop – Lemon Purifying Face Wash / Lemon Hair Mist (rinse-off/leave-on hương tóc; nêu rõ chứa lemon essential oil).

• L’Occitane – Citrus Verbena (shower gel/body milk/eau de toilette) (dòng hương chanh – có Lemon Essential Oil).

9) Định hướng phát triển & xu hướng tương lai

• Giảm rủi ro quang độc & dị ứng: Ưu tiên nguyên liệu chưng cất hoặc FC-reduced/FC-free, chuẩn hoá theo ISO/IFRA; tăng cường vi phân tích FC trong mỹ phẩm bằng HPLC-MS/MS cho QC.

• Công nghệ hệ dẫn (nanoemulsion/microencapsulation): Nhằm nâng hiệu năng kháng khuẩn – kiểm soát phát thải mùi – giảm oxy hoá → bền mùi, an toàn hơn. (Tổng quan Citrus EO, 2022).

• Truy xuất nguồn gốc & xác thực: Hồ sơ coumarin/furocoumarin làm chỉ thị thật-giả và pha trộn EO trên quy mô thương mại.

10) Kết luận

Lemon Peel Oil là hương liệu thiên nhiên có giá trị cảm quan cao, hỗ trợ kháng khuẩn in-vitro và có dữ liệu lâm sàng bước đầu cho đường hít (lo âu/buồn nôn). Trong mỹ phẩm, giá trị lớn nhất là tạo hương top-note tươi sạch ở sản phẩm rinse-off; với leave-on, cần tuân thủ nghiêm chuẩn IFRA/CIR (đặc biệt furocoumarin) và quản trị oxy hoá của limonene/linalool. Chọn dầu chưng cất hoặc FC-reduced giúp mở rộng biên độ ứng dụng an toàn.

---

11) Nguồn tham khảo (URL + tác giả; ưu tiên tạp chí/tiêu chuẩn quốc tế)

• https://cdn.standards.iteh.ai/samples/32042/bdde7c59cfa44d2db0b092900056cc42/ISO-855-2003.pdf — ISO

• https://www.cir-safety.org/sites/default/files/cpeelo092014FR.pdf — CIR Expert Panel (Belsito DV et al.)

• https://d3t14p1xronwr0.cloudfront.net/docs/standards/IFRA_STD_092.pdf — International Fragrance Association (IFRA)

• https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_102.pdf — SCCS

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35190270/ — Özer Z

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4005434/ — Yavari Kia P

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6073409/ — Dosoky NS